..
Inez van der Spek | Boekredacteur NL + E
en schrijver over hedendaagse kunst en levensvragen

Verzoening

O-68-Maureen -Bachaus -Atonement _lr

Maureen Bachaus, 'Atonement' (2012), photoprint on aluminium, rope. Edition 3. 87,5 x 65,5 cm.Art Gallery O-68, Velp

Maureen Bachaus heeft portretten van vrouwen gemaakt op basis van interviews. Hun gevoelens en gedachten vormen de kern van het beeld, dat het achterliggende verhaal van de vrouw oproept. Welk verhaal komt hier in beeld? Bloed stroomt uit de neus en de mond van de vrouw. Het woord atonement is met touw vastgenaaid op haar mond. Lange draden verbinden het woord met de wereld buiten de kunst.
 
Atonement betekent verzoening. De etymologie van het Engelse woord is at+onement, ofwel één zijn met anderen. (Of van het middeleeuws Latijnse adunamentum = eenheid). Het Nederlandse verzoening komt van het Middelnederlandse s(w)oenen, de familie van een gedode tevredenstellen door het betalen van een soene, een zoenoffer. In onze tijden vind je dit terug in het betalen van smartengeld, hoewel ook gevangenisstraf als zoenoffer opgevat kan worden. De roep om verzoening verwijst naar de donkere onderstromen van het menselijk bestaan: conflicten, geweld, haat, wraak, vergelding. Verzoening kan het donker verlichten. Vanzelf gaat dit niet, het is een gigantische klus. Het ligt er natuurlijk ook aan op welk niveau het conflict of het geweld zich heeft afgespeeld – of het ruziemakende echtgenoten betreft, een verkeersslacht-offer en een roekeloze chauffeur, Hutu’s en Tutsi’s in Rwanda. Een verkrachte vrouw en de verkrachter. Soms is het bijna niet te doen. Bij Bachaus’ kunstwerk hangen er dan ook rafels aan het verlangen naar verzoening.
 
Verzoening is echter niet hetzelfde als vergeving. Veel aangedaan leed is gewoonweg te erg om vergeven te worden. Ook het ‘één zijn’ van het Engelse atonement lijkt me nogal overdreven. Een zijn met de moordenaar van je zoon of de man die je verkracht heeft, is pervers. Ik denk niet dat het doel van verzoening is om de wereld beter of mooier te maken. Wel om het leven leefbaarder te maken. Verzoening is pragmatisch: het repareren van een breuk in relaties, herstel van maatschappelijke vrede. Het zoeken naar een evenwicht tussen verleden (lijden, conflict) en toekomst (hoop).
 
In welke context ook, verzoening betekent altijd afzien van wraak. Misschien houdt dit ook in je eigen wraakfantasieën een halt toeroepen. Dat weet ik niet zeker. Uiteindelijk, vermoed ik, geeft het meer zielenrust en minder innerlijke verscheurdheid. De vrouw van 'Atonement' zou er een antwoord op kunnen geven.

04 maart 2019

© Inez van der Spek 2019

realisatie: Bacon